Karty historii portu gdańskiego, z którego dziejami włączały się ściśle losy Wisłoujścia, są niezmiernie barwne i ciekawe. Różnymi drogami toczyły się losy tego portowego miasta. Początkowo była to rybacka osada słowiańska. Następnie w wiekach XII i XIII pod opiekuńczą władzą książąt pomorskich urosło znaczenie gdańskiego portu. Po latach ponurej krzyżackiej niewoli Gdańsk wyzwolił się i 11 lutego 1454 roku wrócił do Korony Polskiej. W następującym po tym wydarzeniu okresie powstała u ujścia Wisły pierwsza na polskim wybrzeżu murowana latarnia morska. Historia latarni morskiej w Wisłoujściu60 związana jest z kolei ściśle z historią twierdzy, której była punktem centralnym.

Twierdza w Wisłoujściu jest jedynym w Polsce przykładem potężnej warowni nadmorskiej, a jej przeszłość ma ścisły związek z chlubnymi tradycjami Polski na morzu. W miejscu, gdzie dzisiaj oglądać można ruiny świetnej niegdyś warowni, za czasów krzyżackich, w drugiej połowie XIV wieku, stał drewniany „blokhaus" z potężnych belek. Zadaniem tej strażnicy było kontrolowanie ruchu statków oraz zabezpieczenie portu przed wtargnięciem od strony morza niepożądanych przybyszów.

W roku 1433 „blokhaus" został zburzony przez stacjonujących pod Gdańskiem husytów. Wkrótce warownię odbudowano, ale już w listopadzie w nocy 1465 roku strażnica została całkowicie zniszczona podczas silnej burzy, a jej szczątki fale zaniosły aż do Gdańska. Trzeba bowiem pamiętać, że w owym czasie linia brzegowa przebiegała tuż obok warowni. Obecne usytuowanie brzegu morskiego jest wynikiem nanoszenia przez Wisłę w ciągu wielu stuleci ogromnych mas piasku i osadzania ich u swego ujścia.

Wobec wzrastającego ciągle znaczenia portu gdańszczanie pomyśleli o budowie nowej, znacznie silniejszej twierdzy. W roku 1482 wzniesiono tutaj wieżę, która miała służyć nie tylko dla celów obronnych lecz również nawigacyjnych jako latarnia morska. Na jej szczyt prowadziło 60 stopni. Mury były wykonane z cegły. W przekroju poziomym wieża miała na zewnątrz kształt okrągły, zaś wewnątrz była ośmiokątna. Strzelnice były szerokie i przystosowane już do użycia broni palnej. Współcześni określali jednak wieżę jako małą i nie nadającą się do obrony. O dawnym zwieńczeniu wieży nie posiadamy żadnych danych.

1 »